Kapibara – uroczy egzotyczny gryzoń o silnym instynkcie stadnym

Kapibara (Hydrochoerus hydrochaeris), zwana również świnką wodną, to największy gryzoń na świecie. Przy wadze dochodzącej do 75 kg i długości ciała ponad 100 cm należy do rodziny świnek morskich. Na pierwszy rzut oka może to wydawać się zaskakujące, ale przy bliższym przyjrzeniu się można dostrzec wyraźne podobieństwo zewnętrzne do tych mniejszych krewnych.

Kapibara pochodzi z tropikalnych terenów podmokłych i trawiastych Ameryki Południowej. Zgodnie ze swoją nazwą żyje w pobliżu jezior, rzek i innych zbiorników wodnych, ponieważ należy do gatunków półwodnych – podobnie jak bobry, wydry czy hipopotamy, kapibary żyją zarówno na lądzie, jak i w wodzie. W sytuacjach zagrożenia woda jest ich ulubionym żywiołem, ponieważ mogą się w niej bardzo szybko poruszać i nurkować, aby uciec przed drapieżnikami.

W naturze kapibary żyją w stadach liczących nawet 30 osobników. Mniejsze grupy mogą składać się jedynie z pary rodzicielskiej i jej potomstwa. Samotniki wśród kapibar zdarzają się rzadko – zazwyczaj są to dorosłe samce.

Zbiorniki wodne stanowią dla kapibary zarówno źródło pożywienia, jak i przestrzeń życiową. Ochłoda, kąpiel, jedzenie, zabawa, a nawet sen – w wodzie kapibara czuje się jak ryba w wodzie.

Kapibary mają błony pławne między palcami, dzięki którym poruszają się w wodzie bardzo sprawnie i szybko. Są doskonałymi pływakami i w sytuacjach zagrożenia niemal zawsze wybierają ucieczkę drogą wodną. Potrafią błyskawicznie zanurzyć się i pozostać pod wodą nawet do 5 minut bez nabierania powietrza. Jest to możliwe między innymi dzięki temu, że podczas nurkowania mogą szczelnie zamykać nozdrza.

Również pozostała budowa ciała kapibary jest doskonale przystosowana do życia w wodzie i nad wodą: oczy znajdują się stosunkowo daleko z tyłu i wysoko na głowie, a nos i uszy umieszczone są na samym szczycie. Dzięki temu kapibara może poruszać się w wodzie wyjątkowo dyskretnie i jest doskonale zamaskowana, szczególnie w podmokłych zbiornikach. Podobnie jak u krokodyli, nad powierzchnią wody widoczne są często jedynie oczy i nos.

Kapibary pochodzą z ciepłych, wilgotnych terenów Amazonii i są przystosowane do innego klimatu niż ten panujący w Polsce. Mimo to możliwe jest zapewnienie tym gryzoniom odpowiednich warunków życia również w naszym kraju. Aby trzymać kapibarę jako zwierzę domowe, w Polsce konieczne jest uzyskanie odpowiednich zezwoleń. Najlepiej skontaktować się w tej sprawie z właściwym powiatowym lekarzem weterynarii lub odpowiednim urzędem. Kluczowe jest wykazanie, że posiadasz odpowiednią wiedzę na temat prawidłowej opieki nad tymi zwierzętami oraz że jesteś w stanie zapewnić im odpowiednie warunki bytowe.

Tego drugiego aspektu nie należy lekceważyć: kapibary potrzebują dużo przestrzeni, a przede wszystkim stałego dostępu do odpowiednio dużego zbiornika wodnego. Na miesiące zimowe musi być im zapewnione ogrzewane pomieszczenie wewnętrzne z dostępem do wody. Urządzenie odpowiedniego wybiegu dla kapibar jest więc nie tylko pracochłonne, ale i kosztowne. Z tego powodu w Polsce kapibary można spotkać głównie w ogrodach zoologicznych i parkach zwierząt, które są w stanie zapewnić im odpowiednie, przyjazne warunki.

Jeśli mimo wszystko zdecydujesz się na trzymanie kapibar jako zwierząt domowych, weź pod uwagę koszty zakupu. Jedna kapibara kosztuje zazwyczaj kilka tysięcy złotych, a ze względu na ich stadny charakter należy trzymać co najmniej dwa osobniki, a najlepiej całą grupę. Jeśli chcesz kupić kapibarę, szukaj sprawdzonych hodowców, którzy z własnego doświadczenia odpowiedzą na wszystkie Twoje pytania. Odwiedź hodowlę osobiście, sprawdź warunki, w jakich przebywają zwierzęta, i poproś o dokumentację badań weterynaryjnych.

Aby zapewnić kapibarom odpowiednie warunki życia poza ich naturalnym środowiskiem, należy spełnić szereg wymagań.

Ze względu na towarzyski charakter kapibary nigdy nie powinny być trzymane pojedynczo. W idealnym przypadku powinny mieć do dyspozycji rozległy teren, który mogą dzielić z kilkoma osobnikami swojego gatunku. Kapibary są bardzo spokojnymi i łagodnymi współlokatorami – zazwyczaj dobrze dogadują się z innymi gatunkami zwierząt. W ogrodach zoologicznych często żyją na wspólnych wybiegach z innymi gatunkami z Ameryki Południowej. Żartobliwie nazywa się je „ruchomym krzesłem”, ponieważ zupełnie niewzruszone pozwalają mniejszym zwierzętom, takim jak ptaki czy małpki, wspinać się po swoim grzbiecie. Zazwyczaj te przyjazne gryzonie dogadują się nawet z psami, kotami czy kurami.

Dla wybiegu zewnętrznego dwóch kapibar zaleca się minimalną powierzchnię 40 m², z dodatkowym 20 m² na każde kolejne zwierzę. Ponadto, szczególnie na chłodniejszą porę roku, musi być dostępne ogrzewane pomieszczenie wewnętrzne o powierzchni co najmniej 10 m² dla dwóch osobników. Ponieważ kapibary pochodzą z klimatu tropikalnego, przy temperaturach poniżej 15°C potrzebują możliwości schronienia się w ciepłych pomieszczeniach.

Podłoże wybiegu powinno w miarę możliwości składać się z naturalnego gruntu, a w pomieszczeniach wewnętrznych można alternatywnie zastosować materiały takie jak piasek czy kora. Dobrze wyściełane legowisko w ciepłym pomieszczeniu wewnętrznym zapewni zwierzętom miejsce do odpoczynku.

Najważniejszym elementem wybiegu dla kapibar jest odpowiednio duży zbiornik wodny, dostępny przez cały rok. Basen powinien umożliwiać zwierzętom całkowite zanurzenie się, a najlepiej także wykonanie kilku ruchów pływackich. Zalecana minimalna powierzchnia to 4 m² dla dwóch kapibar, przy średniej głębokości 0,5 m. Idealnym rozwiązaniem jest oczywiście większy staw w wybiegu zewnętrznym w połączeniu z mniejszym basenem w pomieszczeniu wewnętrznym. Wejście do wody powinno być ułatwione przez łagodne nachylenie lub wbudowaną rampę. Ponieważ zwierzęta załatwiają się do wody i wrzucają do niej resztki pokarmu, zbiornik musi być wyposażony w odpowiednio wydajny filtr, a najlepiej także w odpływ umożliwiający wymianę wody.

Kapibary są roślinożercami. Do ich ulubionych pokarmów należą trawy i rośliny wodne, a okazjonalnie również kora drzew, którą ogryzają z gałęzi. Poza naturalnym środowiskiem karmione są dodatkowo sianem, sałatą lub świeżymi owocami, takimi jak arbuz. Czasami gryzonie te zjadają własne odchody, aby pozyskać dodatkowe składniki odżywcze i wspomóc procesy trawienne. Przy karmieniu należy szczególnie zadbać o odpowiednią podaż witaminy C, ponieważ kapibary – w przeciwieństwie do większości innych ssaków – nie potrafią jej samodzielnie wytwarzać. Dlatego niezwykle ważne jest, aby otrzymywały wystarczającą ilość witaminy C wraz z pożywieniem.

Ponieważ zęby kapibary rosną przez całe życie, konieczne jest oferowanie im pokarmu bogatego w błonnik i ubogiego w energię – dzięki temu zwierzęta intensywnie i często żują, a zęby ścierają się w odpowiednim stopniu. Również drewno do ogryzania spełnia tę funkcję. W przeciwnym razie zęby rosłyby bez końca, prowadząc do poważnych problemów zdrowotnych, aż do śmierci głodowej, ponieważ przyjmowanie pokarmu staje się bolesne lub wręcz niemożliwe.

Rudobrązowa sierść kapibary jest szorstka i niezbyt gęsta. Kapibary nie posiadają podszerstka, przez co ich skóra jest słabiej chroniona przed zimnem i promieniowaniem słonecznym. Z tego powodu bardzo ważne jest, aby miały możliwość schronienia się w zacienionych miejscach, gdyż w przeciwnym razie grozi im poparzenie słoneczne. W ramach pielęgnacji sierści kapibary chętnie zanurzają się w wodzie, aby oczyścić się z brudu i ewentualnych pasożytów.

Stada kapibar prowadzone są przez jednego dojrzałego płciowo samca, który ma pod opieką kilka samic i potomstwo. Kopulacja odbywa się w wodzie, a samice kapibary rodzą zazwyczaj jeden lub maksymalnie dwa mioty rocznie. Po okresie ciąży trwającym około 4–5 miesięcy na świat przychodzą młode.

Miot składa się z 1–7 młodych, które rodzą się w pełni owłosione i z rozwiniętymi zębami. Od razu po urodzeniu widzą i chodzą. Młode kapibary należą do zagniazdowników – już po krótkim czasie samodzielnie wyruszają na zwiedzanie otoczenia i oprócz mleka matki bardzo wcześnie zaczynają przyjmować stały pokarm. Po około 2–4 miesiącach są odstawiane od matki i od tego momentu radzą sobie samodzielnie.

Gdy dorastają młode samce, często muszą być oddzielane od reszty grupy, aby uniknąć rywalizacji z dominującym samcem. W idealnym przypadku znajduje się dla nich własną małą grupę, z którą mogą założyć nowe stado.